Katechumenat (gr. katechumenom – instruowany, nauczany) polega głównie na przygotowaniu starszego dziecka lub osoby dorosłej do przyjęcia sakramentu Chrztu Św., a następnie Eucharystii.

Historia katechumenatu

Katechumenat znany był już w starożytności. Wiązało się to bowiem z tym, że w tamtym czasie udzielano Chrztu głównie osobom dorosłym. Okres przygotowania do tego sakramentu składał się z trzech etapów. Były to kolejno:

• Przygotowanie dalsze, które trwało 3 lata. Polegało ono na uczestnictwie katechumenów w Mszy, podczas której zapoznawali się z historią Kościoła oraz dogmatami wiary. Takie spotkania odbywały się raz w tygodniu;

• Przygotowanie bliższe, które odbywało się podczas Wielkiego Postu. Sprawdzano wówczas, czy katechumen jest gotowy, aby przyjąć sakrament. Jeśli wszystkie formalności przebiegły pomyślnie, tzn. jeśli m.in. jego rodzice chrzestni potwierdzili jego gotowość do przyjęcia Chrztu, udzielano mu sakramentu w Wielką Sobotę;

• Etap trzeci, który trwał 7 dni. W tym czasie katechumen przychodził na lekcje katechezy ubrany w białą szatę. Po tygodniu stawał się neofitą, czyli nowonawróconym.

Nowa forma katechumenatu

Od VI w. katechumenat zaczął zanikać i zapomniano o nim na bardzo długo. Został przywrócony dopiero w połowie XX w., ale już w nowej formie – jako Obrzęd chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych. Zadaniem katechumenatu jest nie tylko wyjaśnienie nauk Kościoła, ale również kształtowanie całego życia chrześcijanina, który przyjmuje Chrzest.